Emir Timur

Emir Timur Portrait

Emir Timur (1336-1405), Orta Asya, İran ve Ortadoğu'ya yayılan Timurid İmparatorluğu'nu kuran efsanevi Türk fatihi ve devlet adamıdır. Askeri seferler, mimari harikalar ve sanata olan derin tutkusuyla tanınır.

Türk-İslam Mirası

Timur, kendisini Türk-İslam uygarlığının yenileyicisi olarak görüyor, Türk devlet geleneklerine ve İslam kültürüne derinden bağlıydı. Çağatay Türkçesi edebiyatının, bilimin ve sanatın güçlü bir hamisiydi ve İslam Altın Çağı'nı önemli ölçüde zenginleştirdi. Vizyonu, Türk mirasını benzeri görülmemiş yüksekliklere taşıyacak birleşik bir Türk-İslam dünyasıydı.

Bir Dâhinin Oyunu: Timur ve Satranç

Emir Timur savaş meydanlarındaki stratejik dehasını oyun tahtasına da yansıtan tutkulu bir satranç ustasıydı. Zamanla standart 8x8 satranç tahtasını zekası için fazla dar ve basit bulmaya başladı. Kocaman ordularını, savaş fillerini, mancınıklarını ve kuşatma stratejilerini yansıtacak çok daha derin bir oyuna ihtiyacı vardı: 112 kareden oluşan devasa 10x11 'Şatranj-ı Kamil' (Mükemmel Satranç).

Timur Satrancı, sıradan bir zihnin algılamakta zorlanacağı karmaşık hamle kurallarına ve terfilere sahipti. Seferleri sırasında Timur, dönemin en büyük satranç ustalarını çadırına davet eder ve onlara karşı aynı anda körleme (tahtaya bakmadan) birkaç oyun birden oynardı. Onun için bu sadece bir eğlence değil, dünya haritaları üzerinde yürüteceği kusursuz orduların zihinsel bir provasıydı.

Satranca olan derin tutkusu, oğluna bile ilham oldu. Rivayete göre bir satranç maçı sırasında şah ve kaleyi aynı anda tehdit eden çifte saldırı (Şah-Rukh adı verilen hamle) yaptığı tam o anda, yeni doğan bir oğlunun müjdesini aldı. Bu çifte saldırının ve kutlu anın anısına, oğluna 'Şahruh' adını verdi.

Fatih

35 yıllık hükümdarlığı boyunca savaşta hiç yenilmeyen Timur, döneminin en güçlü ordusuna komuta ediyordu. İmparatorluğu Delhi ovalarından Moskova kapılarına ve Akdeniz kıyılarına uzanıyordu.

1370
Kuruluş
35+
Sefer
5M km²
İmparatorluk
1405
Vefat

Medeniyet Mimarı

Askeri üstünlüğünün ötesinde Timur, sanatın, mimarinin ve bilimin eşsiz bir hamisiydi. Başkenti Semerkant, medreseler, gözlemevleri ve turkuaz kakmalı muhteşem camilerle süslenmiş dünyanın incisi haline geldi.

Kronoloji

1336
Barlas boyundan Emir Taragay'ın oğlu olarak Keş (Şehrisebz) şehrinde doğdu.
1360
Sağ bacağından ve kolundan ağır yaralanarak tarihe geçen 'Timur-i Leng' (Aksak Timur) lakabını aldı.
1370
Belh Kurultayı'nda Turan ve Maveraünnehir'in tek hakimi Büyük Kağan ilan edildi. İmparatorluğun resmi kuruluşu.
1381-84
Üç Yıllık Sefer'de İran ve Horasan coğrafyasını kesin olarak hakimiyeti altına aldı.
1391
Eski müttefiki ve rakibi Altın Orda Hanı Toktamış'ı Kunduzca Meydan Muharebesi'nde mağlup etti.
1395
Terek Nehri Muharebesi'yle Toktamış'ı bir kez daha ezdi ve Altın Orda Devleti'ni tamamen çökertti.
1398
Efsanevi Hindistan Seferi: Delhi'nin devasa savaş filleri tümenlerini ve surlarını paramparça etti.
1400
Suriye Seferi: Memlük ordularını dağıtarak Halep ve Şam bölgesini harika fetihlerle ele geçirdi.
1402
Ankara Muharebesi'nde Osmanlı Sultanı I. Bayezid'i mağlup etti, Anadolu'da ve batı sınırlarında sarsılmaz bir otorite kurdu.
1405
Büyük Çin Seferi (Ming Hanedanı) üzerine yürürken Otrar şehrinde şiddetli kış şartlarında hayata gözlerini yumdu.